Grímsvötn: prawdopodobnie wybuchnie najbardziej aktywny wulkan na Islandii

0
41
views
Erupcja na Anak Krakatau. Zdjęcie: Deni_Sugandi / Shutterstock

Pokryty lodem wulkan Grímsvötn na Islandii w 2011 roku wywołał niezwykle dużą i potężną erupcję, wysyłając popiół do atmosfery na odległość 20 km, powodując odwołanie około 900 lotów pasażerskich. Dla porównania, znacznie mniejsza erupcja Eyjafjallajökull w 2010 r. doprowadziła do odwołania około 100 000 lotów.

Zrozumiałe jest, że każda wzmianka o kolejnej erupcji wybuchowej z islandzkiego wulkanu wzbudzi obawy w branży podróży lotniczych, która obecnie trzęsie się po pandemii COVID-19. Ale są wyraźne oznaki, że wulkan Grímsvötn przygotowuje się do ponownej erupcji. W rezultacie władze podniosły ostatnio poziom zagrożenia dla tego wulkanu.

Grímsvötn jest osobliwym wulkanem, ponieważ leży prawie całkowicie pod lodem, a jedyną trwale widoczną częścią jest stary grzbiet po jego południowej stronie, który tworzy krawędź dużego krateru (kaldery). I to u podstawy tego grzbietu, pod lodem, miały miejsce ostatnie erupcje.

Inną osobliwością jest to, że wydzielanie ciepła z wulkanu jest niezwykle wysokie (2000-4000 MW), co powoduje stopienie pokrywającego go lodu i wytworzenie ukrytego subglacjalnego jeziora topniejącej wody. Ma głębokość do 100 metrów i unosi się na nim lód o grubości do około 260 metrów. Świeży lód nieustannie wpływa do kaldery, gdzie topi się, a więc poziom wody po prostu podnosi się i podnosi.

Czytaj: Magiczny świat lodowych jaskiń na Islandii

Otwór o szerokości około 1,5 km stopił się w lodzie podczas erupcji w 2011 roku.

Ta roztopiona woda może nagle ulotnić się, a po pokonaniu około 45 km w kierunku południowym pod lodem wypływa na krawędzi lodu jako powódź, która w przeszłości zmyła drogi i mosty. Na szczęście można śledzić przepływ wody roztopowej pod lodem do jego wylotu, więc drogi są zamykane na czas, aby uniknąć pochwycenia podróżnych przez powódź i śmierci.

Kolejną ważną cechą charakterystyczną Grímsvötn jest to, że może wywoływać reakcję włosów na ciśnienie. Dzieje się tak, gdy jezioro ze stopionej wody spłynie – usunięcie wody ze szczytu wulkanu gwałtownie zmniejsza ciśnienie. Może to wywołać erupcję – to jak uniesienie pokrywy szybkowaru. W Grímsvötn zdarzyło się to wiele razy.

Grímsvötn jest najczęściej wybuchającym wulkanem na Islandii, a w ciągu ostatnich 800 lat z całą pewnością znanych jest około 65 erupcji. Luki czasowe między erupcjami są zmienne – na przykład przed większą erupcją w 2011 r. miały miejsce mniejsze erupcje w latach 2004, 1998 i 1983, z przerwami trwającymi od czterech do 15 lat. Co najważniejsze, biorąc pod uwagę następną erupcję, wydaje się, że Grímsvötn ma wzór rzadkich większych erupcji, które występują co 150-200 lat (na przykład 2011, 1873, 1619), z mniejszymi i częstszymi erupcjami występującymi mniej więcej raz na dekadę pomiędzy.

Oznaki aktywności

Wysoka częstotliwość erupcji wulkanu pozwala naukowcom wykryć wzorce prowadzące do erupcji (prekursory). A jeśli powtarzają się one za każdym razem, gdy wybuchnie wulkan, naukowcy mogą być bardziej pewni, że erupcja prawdopodobnie nastąpi w najbliższej przyszłości. Rzadko jednak jest możliwe określenie dokładnego dnia.

johannesfloe.com – Art to remember

Stary grzbiet Grímsvötn.

Islandzcy naukowcy uważnie monitorowali Grímsvötn od czasu jego erupcji w 2011 roku i dostrzegli różne sygnały sugerujące, że wulkan przygotowuje się do erupcji. Na przykład wulkan nadymał się, gdy nowa magma przenosiła się do systemu hydraulicznego znajdującego się pod nim (pomyśl o zakopaniu balonu w piasku, a następnie nadmuchaniu go). Rosnąca aktywność termiczna powoduje topnienie większej ilości lodu, a ostatnio nastąpił również wzrost aktywności trzęsień ziemi.

Więc co będzie dalej? Ponownie, w oparciu o wzór obserwowany podczas poprzednich erupcji, intensywny rój trzęsień ziemi trwających kilka godzin (od jednej do dziesięciu godzin) zasygnalizuje, że magma zbliża się do powierzchni i że erupcja jest nieuchronna. W przypadkach, gdy ukryte jezioro subglacjalne drenuje i wywołuje erupcję, trzęsienia ziemi występują po osuszeniu jeziora i tuż przed erupcją.

Mniejsze erupcje Grímsvötn zużywają dużo energii, gdy wchodzą w interakcję z wodą i lodem na powierzchni. Oznacza to, że powstały popiół staje się mokry i lepki, a więc stosunkowo szybko spada z nieba. Dlatego chmury popiołu przemieszczają się tylko kilkadziesiąt kilometrów od miejsca erupcji. Jest to dobry scenariusz dla Islandczyków, a także dla podróży lotniczych, ponieważ zapobiega tworzeniu się dużych chmur popiołu, które mogłyby dryfować i zamykać przestrzeń powietrzną.

Ale czy będzie to mała erupcja? Jeśli w przeszłości wzorzec Grímsvötn, polegający na sporadycznych dużych erupcjach z liczniejszymi mniejszymi erupcjami występującymi pomiędzy nimi, będzie kontynuowany w przyszłości, to następna erupcja powinna być mała (biorąc pod uwagę, że duża była w 2011 r.). I słowo „powinna” jest tutaj ważne – islandzkie wulkany są złożonymi systemami naturalnymi, a wzorce nie zawsze są wiernie przestrzegane.

Źródło: theconversation.com

Czytaj: Jaskinie na Islandii. Wyglądają jak nie z tego świata!